İZ-AFED'den İzmir'in Atık Sorununa 10 Maddelik Çözüm Önerisi

İzmir Afet Bilinci, Çevre ve İklim Farkındalığı Derneği (İZ-AFED), kentteki atık yönetimi ve sıfır atık uygulamalarına dair hazırladığı kapsamlı teknik değerlendirme raporunu kamuoyuyla paylaştı. İZ-AFED Başkanı Servet Ertaş ve İZ-AFED Çevre Komisyonu Başkanı Yakup Ateş tarafından yapılan ortak açıklamada, İzmir'in çevresel geleceği için evsel atıklardan tehlikeli atıklara kadar uzanan disiplinlerarası bir çözüm planı sunuldu.

“Teknik Süreçler Sosyal Kabulle Güçlenmeli”

Raporun teknik detaylarına değinen İZ-AFED Çevre Komisyonu Başkanı, Çevre Mühendisi ve Yüksek Mühendis Yakup Ateş, atık yönetiminin sadece bir mühendislik meselesi değil, aynı zamanda bir sosyal denge unsuru olduğunu vurguladı. Ateş, şu ifadeleri kullandı: "Bir çevre mühendisi olarak sahadaki gözlemlerimiz; atık toplama lojistiğindeki aksaklıkların ve ayrıştırma altyapısındaki bölgesel eşitsizliklerin, sistemin verimliliğini düşürdüğünü gösteriyor. Ancak teknik başarının anahtarı toplumun gönüllü katılımıdır. Günümüz ekonomik koşullarında sıfır atık yaklaşımı, vatandaşın geçim mücadelesiyle yarışmak yerine onu destekleyen bir modele dönüştürülmelidir."

“Toplum Katılımlı ve Bütüncül Çözümler”

İZ-AFED Başkanı Servet Ertaş ise sürecin yönetimsel boyutuna dikkat çekerek; "Atık konusu sadece 'çöpü toplayıp taşımaya' indirgenemez. Bu konu, ekonomik boyutunun yanı sıra aynı zamanda bir çevre ve halk sağlığı meselesidir. Evsel atıkların kaynağında ayrıştırılarak toplanması ne kadar önemliyse, bir afet sonrası ortaya çıkacak milyonlarca ton enkazın yönetimi de o kadar hayatidir. İzmir’in deprem gerçeği ve kentsel dönüşüm için yıkılan binaları da unutmamak gerekir. Afet sonrası oluşacak tehlikeli atıklardan, yıkılan binalardaki asbest gibi kanserojen maddelerin halk sağlığına etkilerine kadar her aşama proaktif bir yaklaşımla planlanmalıdır. Bu süreçte, sokak toplayıcılarının eğitilerek sisteme entegre edilmesi de büyük önem taşımaktadır. Hedefimiz; atık sorununu kalıcı, sürdürülebilir, toplum tabanlı çevreci ve bütüncül bir yaklaşımla çözmek olmalıdır." dedi.

İZ-AFED’in İzmir İçin 10 Maddelik Çözüm Planı

Dernek tarafından; ekolojiyi, teknik altyapıyı, toplumsal faydayı ve deprem gerçeğini odağına alan çözüm önerilerini genel anlamıyla şu şekilde sıralandı:

1. Erişilebilir ve Standart Ayrıştırma: Her mahallede vatandaşın günlük rotası üzerinde, kolay anlaşılır ve tüm atık türlerini (cam, plastik, kağıt, metal, elektronik, tıbbi, evsel) kapsayan toplama noktaları kurulmalıdır.

2. Ekonomik Teşvik Mekanizmaları: Geri dönüşüme katılan hanelere yönelik indirim, depozito veya puan tabanlı ekonomik teşvikler uygulamaya geçirilmelidir.

3. Davranış Odaklı Eğitim: Okul ve mahalle bazlı, çevre bilincini ve proaktif güvenlik kültürünü aşılayan, atık toplama alışkanlık değiştirmeyi hedefleyen sürekli eğitim programları başlatılmalıdır.

4. Lojistik Optimizasyon: Atık toplama rotaları ve sıklığı, teknik veriler ve mahalle ihtiyaçları ışığında, karbon ayak izini minimize edecek şekilde yeniden dizayn edilmelidir.

5. Mahalle Ölçekli Kompost Tesisleri: Organik atıkların yerinde dönüştürülmesi için küçük ölçekli kompost tesisler yaygınlaştırılmalı, tarımsal fayda ve karbon tasarrufu sağlanmalıdır.

6. Kayıt Dışı Toplayıcıların Entegrasyonu: Geçimini atık toplayarak sağlayan bireyler, sosyal güvenceli ve denetimli bir sisteme dahil edilerek operasyonel verimliliğe katkı sunmalıdır. Bu kişilere tehlikeli atıklara karşı eğitimler verilmeli, gerekli İSG donanımlarıyla da desteklenmelidir.

7. Asbest ve Tehlikeli Atık Denetimi: Kentsel dönüşüm kapsamındaki her yıkım öncesi "Asbest Envanter Raporu" zorunlu tutulmalı; yıkım, söküm ve bertaraf işlemleri çevre ve halk sağlığını tehdit etmeyecek şekilde uzman ekiplerce yapılmalı ve denetlenmelidir.

8. İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Geri Kazanımı: Asbest vb. tehlikeli içerikleri ayrıştırılan inşaat yıkım atıkları (moloz) yerinde ayrıştırılmalı, mobil kırma tesisleriyle döngüsel ekonomiye (yol dolgusu vb.) kazandırılmalı ve kaçak dökümler GPS takip sistemleriyle engellenmelidir.

9. Afet Atığı Rezerv Alanları: Olası bir afet sonrası ortaya çıkacak enkazın hızla şehirden uzaklaştırılması için yeraltı sularını ve tarım alanlarını etkilemeyecek depolama alanları bugünden imar planlarına işlenmelidir.

10. Veri Şeffaflığı ve İzlenebilirlik: İzmir’in atık verileri ve tehlikeli madde envanteri, toplumsal güven tesis etmek amacıyla düzenli olarak kamuoyuna açıklanmalıdır.