Konak Kent Konseyi'nden 'Elektrik Fabrikası' Tepkisi

1928 yılında İzmir’in elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulan yeni cumhuriyetin ürünü, kentin sanayi, mimari ve kültür mirası olan elektrik fabrikası yine birilerine peşkeş çekilmek üzere.

Alsancak’ta, limanın arkası, havagazı fabrikasının yanı başında olan, İzmir’in elektrik ihtiyacını karşılayan önemli bir fabrikanın 10 bin 720 m2 üzerine kuruluydu. İzmir Elektrik Fabrikası inşa edildiği dönemin mimari ve endüstriyel özelliklerini yansıtmasının yanı sıra genç Cumhuriyet’in kalkınma hamleleri arasında sayılabilecek olmasından dolayı tarihi değere de sahiptir. 1925 yılında yerel yönetim tarafından, 1913 yılında imzalanan yabancı ortaklığa imtiyaz veren sözleşmeye dayanılarak Belçikalı bir şirkete elektrik üretimi amacıyla fabrika kurma hakkı verilmiştir. 

18 Ekim 1928 günü hizmete açılan fabrika, taş kömürü ve linyit kömüründen elektrik üretmekteydi. Üretilen elektrik, kentte sanayinin gelişmesine, kentin ana caddelerinin aydınlatılmasına ve atlı tramvay yerine elektrikli tramvayların kullanılmaya başlanmasıyla ulaşımın güçlenmesine katkı sağlamıştır.

27 Temmuz 1943 tarihinde yayınlanan kanun kapsamında kamulaştırılarak, 1944 yılında İzmir Belediyesi’ne devredilmiştir. Fabrika İzmir Belediyesi’nden ETİ Bank’a, oradan da Türk Elektrik Kurumu’na geçti ve 1989 yılında da kapatıldı.

Söz konusu yerle ilgili olarak 2018 yılından bu yana Kent Savunuculuğu içinde yer alan Konak Kent Konseyi olarak yerin Özelleştirme İdaresi tarafından 23 Ocak 2018 tarihinde ihaleye çıkarıldığını öğrenerek karşı çıkmıştık. Aradan geçen 6 yıldan sonra 2024 yılında yine Özelleştirme İdaresi, bu kez de Fabrika ve alanın imar planlarının “Ticaret ve Turizm alanı, Trafo alanı ve Yaya Yolu” olarak değiştirilmesi talep edildi.

12 Mart 2026 tarihli Resmi  Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile Konak ilçesi Umurbey Mahallesi’nde bulunan alanın ticaret ve turizm odaklı yapılaşmaya açılmasına yönelik plan değişikliği ile alanın mevcut kamusal kullanım yaklaşımının ortadan kaldırıldığı, yapılaşma yoğunluğunun artırıldığı ve tarihi yapının çevresinin ticaret ve turizm odaklı yüksek yoğunluklu yapılaşmaya açılarak birilerine peşkeş çekilmekte ve bugüne kadar ki endişelerimizi haklı çıkarmaktadır.

Alana ilişkin Konak Kent Konseyi olarak talebimiz nettir; alan kamunundur, imar planlarında kültürel kullanıma ilişkin olarak ayrılmıştır, çok yönlü bir mirastır. Kentin eksiği olan modern sanat müzesi, sanayi müzesi ve kütüphane gibi kamuya hitap edecek şekilde işlevlendirilmelidir. Bu konuda İzmir Büyükşehir ve Konak Belediyelerimizin itirazlarının sonuna kadar yanındayız. Kentin silüetini değiştirecek, Basmane Çukuru için, Zorlu AVM için nasıl direndiysek bu mücadelede de kentlileri yan yana durmaya çağırıyoruz.